به گزارش خبرنگار مهر، سواد رسانه‌ای فقط به این معنا نیست که کودک بداند چگونه از تلفن همراه یا تبلت استفاده کند؛ بخش مهمی از آن، شناخت میزان مصرف و توانایی مدیریت زمانی است که پای صفحه نمایش می‌گذرد. کودکی که ساعت‌های زیادی از وقت خود را با بازی و محتوای دیجیتال سپری می‌کند، ممکن است به‌تدریج از درس، مطالعه، بازی با همسالان و حتی ارتباط با خانواده فاصله بگیرد. مجموعه «قصه‌های کرمیلو» با روایت همین تجربه‌های روزمره، تلاش می‌کند مفاهیم سواد رسانه‌ای را در قالب داستان به کودکان آموزش دهد.
«سوراخ جان یواشکی» نوشته بنفشه رسولیان و منتشرشده در نشر مهرستان، هفتمین جلد از مجموعه «قصه‌های کرمیلو» است؛ مجموعه‌ای که زندگی یک کرم کوچک و خانواده‌اش را دستمایه روایت موضوعات مرتبط با رسانه قرار داده است. در این جلد، ماجرای کرمیلو به استفاده افراطی از تبلت و فاصله گرفتن او از کتاب و کتاب‌خوانی می‌رسد؛ تجربه‌ای که در نهایت نشان می‌دهد کنار گذاشتن صفحه نمایش می‌تواند فرصت تازه‌ای برای مطالعه، خانواده و دنیای اطراف کودک ایجاد کند.
کرمیلو کرم کوچکی است که همراه خانواده‌اش زیر زمین زندگی می‌کند. او در جلدهای مختلف این مجموعه با رسانه‌های گوناگون روبه‌رو می‌شود و هر بار تجربه‌ای تازه از استفاده از آنها به دست می‌آورد.
در «سوراخ جان یواشکی»، کرمیلو برای خودش جایی مخفی دارد؛ سوراخی که در آن یک طاقچه پنهان ساخته و می‌تواند بدون حضور دیگران سرگرم شود. البته سرگرمی اصلی او در اینجا، تبلتش است؛ همان «تیک‌تیک» معروف که در جلد قبلی هم پایش به زندگی کرمیلو باز شده بود.
صدای تیک‌تیک کردن کرمیلو حالا تقریباً همه‌جا شنیده می‌شود. صبح و شب، وقت و بی‌وقت، گرسنه یا سیر، خسته یا سرحال و حتی گاهی بدون اجازه، خودش را به سوراخ مخفی می‌رساند و مشغول بازی با تبلت می‌شود.
آن‌قدر در بازی غرق شده که انگار تمام قول و قرارهایی را که درباره استفاده از تبلت گذاشته بود، فراموش کرده است.
وقتی بازی از حد می‌گذرد
کرمیلو در ابتدا شاید تصور کند فقط مشغول بازی است و اتفاق خاصی نمی‌افتد، اما ادامه این رفتار، کم‌کم آثار خودش را نشان می‌دهد. او دیگر نمی‌تواند مانند گذشته میان بازی، درس، خواب و فعالیت‌های روزمره تعادل برقرار کند.
ماجرا زمانی جدی‌تر می‌شود که معلم کرمیلو متوجه تغییر رفتار او در مدرسه می‌شود. وضعیت درسی‌اش ضعیف شده، مرتب خمیازه می‌کشد و در کلاس خواب‌آلود است. حتی دیگر مانند گذشته با بچه‌ها بازی نمی‌کند. رنگ چهره‌اش تغییر کرده و چشم‌هایش نیز قرمز شده است. این نشانه‌ها باعث می‌شود معلم برای پدر و مادر کرمیلو نامه بنویسد و آنها را در جریان وضعیت او قرار دهد.
در این بخش، داستان از یک سرگرمی ساده با تبلت فاصله می‌گیرد و به مسئله‌ای می‌رسد که بسیاری از خانواده‌ها ممکن است با آن مواجه شوند: زمانی که استفاده از رسانه از یک فعالیت تفریحی به رفتاری تبدیل می‌شود که بر خواب، درس، روابط اجتماعی و فعالیت‌های روزمره کودک اثر می‌گذارد.
نامه‌ای که تبلت را از کرمیلو گرفت
پدر کرمیلو وقتی از وضعیت او باخبر می‌شود، تصمیم می‌گیرد برای مدتی اجازه بازی با تیک‌تیک را به او ندهد. اما قرار نیست این تصمیم فقط به معنای حذف تبلت باشد؛ پدر برای کرمیلو جایگزینی هم پیدا می‌کند. او کرمیلو را به کتابخانه دایی‌جان مورچه می‌برد؛ جایی پر از کتاب که می‌تواند دنیای تازه‌ای را پیش روی کرمیلو بگذارد.
کرمیلو در ابتدا شاید به اندازه تبلت با کتاب‌ها هیجان‌زده نشود، اما کم‌کم با کتاب‌هایی که در کتابخانه پیدا می‌کند، سرگرم می‌شود. خواندن کتاب‌ها آن‌قدر برایش جذاب می‌شود که مدتی از تبلت فاصله می‌گیرد و حتی فراموش می‌کند وسیله‌ای به نام تیک‌تیک هم داشته است.
این تغییر، نقطه مهم داستان است؛ چراکه کتاب قرار نیست در برابر فناوری به عنوان دشمن معرفی شود. مسئله اصلی، نوع استفاده و میزان مصرف رسانه است. کرمیلو زمانی دچار مشکل می‌شود که تبلت تمام زمان و توجه او را به خود اختصاص می‌دهد.
کتاب، فرصتی برای کشف یک دنیای تازه
ورود کرمیلو به کتابخانه دایی‌جان مورچه، او را با تجربه‌ای متفاوت روبه‌رو می‌کند. کتاب‌ها برای او فقط جایگزینی برای بازی با تبلت نیستند؛ فرصتی هستند برای خواندن، خیال‌پردازی و کشف موضوعات تازه.
در واقع، داستان تلاش می‌کند به کودک نشان دهد سرگرمی فقط در صفحه نمایش خلاصه نمی‌شود. کتاب، بازی، گفت‌وگو، ارتباط با دوستان و وقت گذراندن با خانواده نیز می‌توانند بخشی از اوقات فراغت کودک باشند. کرمیلو زمانی که از تبلت فاصله می‌گیرد، متوجه تغییر دیگری هم می‌شود. او وقت بیشتری در کنار خانواده می‌گذراند و بیشتر به اتفاق‌هایی که اطرافش می‌افتد توجه می‌کند.
در نتیجه، مسئله فقط این نیست که کرمیلو دیگر تبلت بازی نمی‌کند؛ او دوباره بخشی از ارتباط‌های روزمره‌اش را به دست می‌آورد.
بازگشت کرمیلو به زندگی واقعی
یکی از نکات مهم داستان، تأثیر استفاده افراطی از تبلت بر رابطه کودک با محیط اطراف است. کرمیلو آن‌قدر در «سوراخ جان یواشکی» سرگرم تیک‌تیک کردن شده که از اتفاق‌های اطرافش فاصله گرفته است اما با دور شدن از صفحه نمایش، دوباره فرصت پیدا می‌کند که خانواده‌اش را ببیند، با آنها وقت بگذراند، با دیگران ارتباط داشته باشد و برای مطالعه وقت بگذارد.
این تغییر، مفهوم «رژیم مصرف رسانه» را برای مخاطب کودک ملموس می‌کند. همان‌طور که کودک باید در خوردن بعضی خوراکی‌ها اندازه را رعایت کند، استفاده از رسانه نیز نیازمند زمان‌بندی و مدیریت است.
«سوراخ جان یواشکی» از همین مسیر، بدون آنکه صرفاً به کودک بگوید «تبلت بد است»، نشان می‌دهد استفاده بی‌حدومرز از آن چه پیامدهایی می‌تواند داشته باشد.
مجموعه «قصه‌های کرمیلو» با هدف آموزش سواد رسانه‌ای به کودکان، تلاش می‌کند مفاهیم مربوط به مصرف و استفاده صحیح از رسانه را در قالب داستان‌هایی ساده و قابل‌فهم مطرح کند. در این مجموعه، کرمیلو هر بار با یک رسانه یا مسئله مرتبط با آن روبه‌رو می‌شود و نتیجه انتخاب‌هایش را تجربه می‌کند.
در هفتمین جلد، موضوع اصلی استفاده بیش از اندازه از تبلت و فاصله گرفتن از مطالعه است. کرمیلو ابتدا نمی‌تواند زمان خود را مدیریت کند و حتی قول‌هایی را که به خانواده داده فراموش می‌کند؛ اما تجربه او در ادامه داستان نشان می‌دهد که تغییر سبک استفاده از رسانه می‌تواند فرصت‌های دیگری را به زندگی کودک برگرداند.
کتاب «سوراخ جان یواشکی» هفتمین جلد از مجموعه «قصه‌های کرمیلو» نوشته بنفشه رسولیان در 13صفحه و از سوی انتشارات مهرستان منتشر شده است.
نظر شما